Welke wijzigingen komen er in RooO 2026?
De Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO) ondergaat in 2026 belangrijke wijzigingen die gemeenten verplichten tot strengere controle op arbeidsinkomen van ontheemden. Deze aanpassingen maken het intrekken van leefgeld bij werkende ontheemden landelijk verplicht en geven gemeenten toegang tot UWV-gegevens voor inkomenscontrole. Organisaties moeten zich tijdig voorbereiden op nieuwe compliance-eisen, rapportageverplichtingen en systeemaanpassingen.
Wat is RooO en waarom komen er wijzigingen in 2026?
RooO is de Regeling opvang ontheemden Oekraïne, die sinds april 2022 gemeenten ondersteunt bij de opvang van Oekraïense vluchtelingen. De regeling biedt het juridische kader voor leefgeld, huisvesting en begeleiding van ontheemden die tijdelijke bescherming genieten in Nederland.
De wijzigingen voor 2026 vloeien voort uit praktijkervaringen van gemeenten en de groeiende arbeidsparticipatie onder ontheemden. Van de bijna 98.220 geregistreerde Oekraïense vluchtelingen heeft ongeveer 51% van de mensen in de werkende leeftijd (15-65 jaar) inmiddels een dienstverband. Deze ontwikkeling vraagt om duidelijkere regels voor het intrekken van uitkeringen wanneer ontheemden door werk in hun levensonderhoud kunnen voorzien.
De huidige regeling geeft gemeenten beleidsvrijheid bij het intrekken van leefgeld, wat tot verschillende uitvoeringspraktijken leidt. Dit creëert ongelijkheid tussen gemeenten en onduidelijkheid voor ontheemden over hun rechten en plichten. De nieuwe regelgeving introduceert landelijke normen om deze verschillen weg te nemen.
Welke concrete wijzigingen worden er doorgevoerd in RooO 2026?
De belangrijkste wijziging is dat het intrekken van leefgeld bij arbeidsinkomen verplicht wordt in plaats van facultatief. Gemeenten moeten verstrekkingen stoppen wanneer ontheemden door werk, loondervingsuitkeringen of toeslagen in hun levensonderhoud kunnen voorzien.
Daarnaast krijgen gemeenten via Suwinet Inkijk toegang tot de Polisadministratie van het UWV om te controleren:
- of een ontheemde inkomen uit arbeid ontvangt
- vanaf wanneer deze inkomsten lopen
- de hoogte van het inkomen
- mutaties in de arbeidssituatie via signalen van het Inlichtingenbureau
De nieuwe inlichtingenplicht met vaste termijn geeft ontheemden twee weken de tijd om gevraagde informatie over inkomen of gezinssamenstelling aan te leveren. Bij niet-naleving vervalt het recht op leefgeld automatisch.
Een belangrijke waarborg is de uitzonderingsgrond bij onevenredige schade. Het college kan intrekking geheel of gedeeltelijk achterwege laten wanneer de ontheemde zonder verstrekkingen niet meer in het levensonderhoud kan voorzien, bijvoorbeeld bij inkomen onder het leefgeldbedrag of bij een inkomensval.
Hoe moeten overheidsorganisaties zich voorbereiden op de RooO 2026-wijzigingen?
Gemeenten hebben een minimale implementatietijd van twee maanden nodig voor de meeste wijzigingen. Voor UWV-toegang kan meer tijd benodigd zijn, afhankelijk van de technische inrichting en eventuele drempelbedragen.
De voorbereidingen vereisen verschillende activiteiten:
- Bestuurlijke besluitvorming en aanpassing van beleidsregels
- Meertalige communicatie naar ontheemden over nieuwe rechten en plichten
- Instructie en training van medewerkers
- Systeemaanpassingen voor UWV-toegang en Suwinet Inkijk
- Toekenning van nieuwe bevoegdheden aan uitvoerend personeel
Gemeenten waar de leefgelduitvoering niet bij Participatiewet-medewerkers ligt, hebben extra voorbereiding nodig. Zij moeten investeren in aanvullende licenties, software, training en structurele capaciteit. Organisaties waar leefgeld al door Participatiewet-uitvoerders wordt verstrekt, ondervinden een beperktere impact.
Speciale aandacht is nodig voor zzp’ers en ondernemers onder de ontheemden. Deze groeiende groep heeft complexere inkomenssituaties met risico’s zoals uitbuiting, belastingschulden en wisselende inkomsten. Hun inkomen is niet zichtbaar in Suwinet, wat de beoordeling bemoeilijkt.
Wat zijn de gevolgen als organisaties niet voldoen aan RooO 2026?
Non-compliance met RooO 2026 kan leiden tot juridische risico’s en financiële consequenties voor gemeenten. Besluitvorming op basis van niet-verifieerbare informatie creëert kwetsbaarheid bij bezwaar- en beroepsprocedures.
Het ontbreken van adequate systemen voor inkomenscontrole kan resulteren in:
- onrechtmatige uitkeringsverstrekking aan werkende ontheemden
- problemen bij accountantscontroles en rechtmatigheidsonderzoeken
- reputatieschade door ongelijke behandeling van vergelijkbare gevallen
- operationele problemen door handmatige, bewerkelijke processen
Een specifiek risico betreft de terugvordering van onterecht verstrekt leefgeld. Zonder wettelijke grondslag voor invordering via dwangbevel blijft alleen een civiele procedure mogelijk, wat zeer bewerkelijk is. Dit vergroot het risico dat ontheemden niet terugbetalen zonder juridische consequenties.
De complexiteit neemt toe wanneer organisaties een drempelbedrag hanteren waarbij inkomens boven een bepaalde hoogte niet zichtbaar zijn. Dit maakt de uitvoering bewerkelijk, bemoeilijkt de beoordeling van onevenredige schade en vermindert de uitlegbaarheid ten opzichte van de Participatiewet.
Welke ondersteuning is er beschikbaar voor de overgang naar RooO 2026?
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid biedt verschillende vormen van implementatieondersteuning aan gemeenten. Deze omvatten conceptbrieven, beschikkingen en websiteteksten in meerdere talen om de communicatie naar ontheemden te vergemakkelijken.
Gemeenten ontvangen handreikingen over rechten en plichten van ontheemden, inclusief duidelijkheid over drempelbedragen en signalen van het Inlichtingenbureau. De werkwijze voor IB-signalen wordt afgestemd op bestaande Participatiewetprocessen om de implementatie te vereenvoudigen.
Voor de complexe uitvoering van de eigenbijdrageregeling starten twee gemeenten pilots met verschillende modellen. Deze pilots monitoren resultaten en verkennen juridische mogelijkheden voor effectieve invordering. De ervaringen worden gedeeld met andere gemeenten als leidraad voor implementatie.
VNG Realisatie ondersteunt gemeenten bij de overgang door best practices te delen en technische vraagstukken te beantwoorden. Specifieke aandacht gaat uit naar gemeenten met beperkte ervaring in inkomenscontrole en systeemintegratie.
Softwareleveranciers ontwikkelen aanpassingen voor gemeentelijke systemen om UWV-toegang en automatische signaalverwerking mogelijk te maken. De mate van automatisering bepaalt de implementatiecomplexiteit en uitvoeringslast voor gemeenten.
Hoe BKBO B.V. helpt met RooO 2026-compliance
BKBO B.V. ondersteunt gemeenten bij het waarborgen van een rechtmatige en doelmatige uitvoering van hun RooO-verantwoordelijkheden door gespecialiseerde audits en assessments. Met onze bewezen expertise in overheidsaudits en meer dan 1.843 afgeronde audits sinds 2018 begrijpen wij de complexiteit van regelgeving zoals RooO.
Onze RooO-complianceondersteuning omvat:
- beoordeling van huidige uitvoeringsprocessen en identificatie van risico’s
- controle van de registratie van ontheemden in de BRP en de rechtmatige verstrekking van leefgeld
- verificatie van de implementatie van de eigenbijdrageregeling en UWV-toegang
- audit van de naleving van huishoudelijke reglementen in opvanglocaties
- concrete aanbevelingen voor verbetering van complianceprocessen
Met onze onafhankelijke positie en “geen gekibbel-garantie” bieden wij gemeenten zekerheid over hun compliance met deze complexe en regelmatig wijzigende regelgeving. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over uw RooO-complianceuitdagingen.
De Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO) ondergaat in 2026 belangrijke wijzigingen die gemeenten verplichten tot strengere controle op arbeidsinkomen van ontheemden. Deze aanpassingen maken het intrekken van leefgeld bij werkende ontheemden landelijk verplicht en geven gemeenten toegang tot UWV-gegevens voor inkomenscontrole. Organisaties moeten zich tijdig voorbereiden op nieuwe compliance-eisen, rapportageverplichtingen en systeemaanpassingen.
Wat is RooO en waarom komen er wijzigingen in 2026?
RooO is de Regeling opvang ontheemden Oekraïne, die sinds april 2022 gemeenten ondersteunt bij de opvang van Oekraïense vluchtelingen. De regeling biedt het juridische kader voor leefgeld, huisvesting en begeleiding van ontheemden die tijdelijke bescherming genieten in Nederland.
De wijzigingen voor 2026 vloeien voort uit praktijkervaringen van gemeenten en de groeiende arbeidsparticipatie onder ontheemden. Van de bijna 98.220 geregistreerde Oekraïense vluchtelingen heeft ongeveer 51% van de mensen in de werkende leeftijd (15-65 jaar) inmiddels een dienstverband. Deze ontwikkeling vraagt om duidelijkere regels voor het intrekken van uitkeringen wanneer ontheemden door werk in hun levensonderhoud kunnen voorzien.
De huidige regeling geeft gemeenten beleidsvrijheid bij het intrekken van leefgeld, wat tot verschillende uitvoeringspraktijken leidt. Dit creëert ongelijkheid tussen gemeenten en onduidelijkheid voor ontheemden over hun rechten en plichten. De nieuwe regelgeving introduceert landelijke normen om deze verschillen weg te nemen.
Welke concrete wijzigingen worden er doorgevoerd in RooO 2026?
De belangrijkste wijziging is dat het intrekken van leefgeld bij arbeidsinkomen verplicht wordt in plaats van facultatief. Gemeenten moeten verstrekkingen stoppen wanneer ontheemden door werk, loondervingsuitkeringen of toeslagen in hun levensonderhoud kunnen voorzien.
Daarnaast krijgen gemeenten via Suwinet Inkijk toegang tot de Polisadministratie van het UWV om te controleren:
- of een ontheemde inkomen uit arbeid ontvangt
- vanaf wanneer deze inkomsten lopen
- de hoogte van het inkomen
- mutaties in de arbeidssituatie via signalen van het Inlichtingenbureau
De nieuwe inlichtingenplicht met vaste termijn geeft ontheemden twee weken de tijd om gevraagde informatie over inkomen of gezinssamenstelling aan te leveren. Bij niet-naleving vervalt het recht op leefgeld automatisch.
Een belangrijke waarborg is de uitzonderingsgrond bij onevenredige schade. Het college kan intrekking geheel of gedeeltelijk achterwege laten wanneer de ontheemde zonder verstrekkingen niet meer in het levensonderhoud kan voorzien, bijvoorbeeld bij inkomen onder het leefgeldbedrag of bij een inkomensval.
Hoe moeten overheidsorganisaties zich voorbereiden op de RooO 2026-wijzigingen?
Gemeenten hebben een minimale implementatietijd van twee maanden nodig voor de meeste wijzigingen. Voor UWV-toegang kan meer tijd benodigd zijn, afhankelijk van de technische inrichting en eventuele drempelbedragen.
De voorbereidingen vereisen verschillende activiteiten:
- Bestuurlijke besluitvorming en aanpassing van beleidsregels
- Meertalige communicatie naar ontheemden over nieuwe rechten en plichten
- Instructie en training van medewerkers
- Systeemaanpassingen voor UWV-toegang en Suwinet Inkijk
- Toekenning van nieuwe bevoegdheden aan uitvoerend personeel
Gemeenten waar de leefgelduitvoering niet bij Participatiewet-medewerkers ligt, hebben extra voorbereiding nodig. Zij moeten investeren in aanvullende licenties, software, training en structurele capaciteit. Organisaties waar leefgeld al door Participatiewet-uitvoerders wordt verstrekt, ondervinden een beperktere impact.
Speciale aandacht is nodig voor zzp’ers en ondernemers onder de ontheemden. Deze groeiende groep heeft complexere inkomenssituaties met risico’s zoals uitbuiting, belastingschulden en wisselende inkomsten. Hun inkomen is niet zichtbaar in Suwinet, wat de beoordeling bemoeilijkt.
Wat zijn de gevolgen als organisaties niet voldoen aan RooO 2026?
Non-compliance met RooO 2026 kan leiden tot juridische risico’s en financiële consequenties voor gemeenten. Besluitvorming op basis van niet-verifieerbare informatie creëert kwetsbaarheid bij bezwaar- en beroepsprocedures.
Het ontbreken van adequate systemen voor inkomenscontrole kan resulteren in:
- onrechtmatige uitkeringsverstrekking aan werkende ontheemden
- problemen bij accountantscontroles en rechtmatigheidsonderzoeken
- reputatieschade door ongelijke behandeling van vergelijkbare gevallen
- operationele problemen door handmatige, bewerkelijke processen
Een specifiek risico betreft de terugvordering van onterecht verstrekt leefgeld. Zonder wettelijke grondslag voor invordering via dwangbevel blijft alleen een civiele procedure mogelijk, wat zeer bewerkelijk is. Dit vergroot het risico dat ontheemden niet terugbetalen zonder juridische consequenties.
De complexiteit neemt toe wanneer organisaties een drempelbedrag hanteren waarbij inkomens boven een bepaalde hoogte niet zichtbaar zijn. Dit maakt de uitvoering bewerkelijk, bemoeilijkt de beoordeling van onevenredige schade en vermindert de uitlegbaarheid ten opzichte van de Participatiewet.
Welke ondersteuning is er beschikbaar voor de overgang naar RooO 2026?
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid biedt verschillende vormen van implementatieondersteuning aan gemeenten. Deze omvatten conceptbrieven, beschikkingen en websiteteksten in meerdere talen om de communicatie naar ontheemden te vergemakkelijken.
Gemeenten ontvangen handreikingen over rechten en plichten van ontheemden, inclusief duidelijkheid over drempelbedragen en signalen van het Inlichtingenbureau. De werkwijze voor IB-signalen wordt afgestemd op bestaande Participatiewetprocessen om de implementatie te vereenvoudigen.
Voor de complexe uitvoering van de eigenbijdrageregeling starten twee gemeenten pilots met verschillende modellen. Deze pilots monitoren resultaten en verkennen juridische mogelijkheden voor effectieve invordering. De ervaringen worden gedeeld met andere gemeenten als leidraad voor implementatie.
VNG Realisatie ondersteunt gemeenten bij de overgang door best practices te delen en technische vraagstukken te beantwoorden. Specifieke aandacht gaat uit naar gemeenten met beperkte ervaring in inkomenscontrole en systeemintegratie.
Softwareleveranciers ontwikkelen aanpassingen voor gemeentelijke systemen om UWV-toegang en automatische signaalverwerking mogelijk te maken. De mate van automatisering bepaalt de implementatiecomplexiteit en uitvoeringslast voor gemeenten.
Hoe BKBO B.V. helpt met RooO 2026-compliance
BKBO B.V. ondersteunt gemeenten bij het waarborgen van een rechtmatige en doelmatige uitvoering van hun RooO-verantwoordelijkheden door gespecialiseerde audits en assessments. Met onze bewezen expertise in overheidsaudits en meer dan 1.843 afgeronde audits sinds 2018 begrijpen wij de complexiteit van regelgeving zoals RooO.
Onze RooO-complianceondersteuning omvat:
- beoordeling van huidige uitvoeringsprocessen en identificatie van risico’s
- controle van de registratie van ontheemden in de BRP en de rechtmatige verstrekking van leefgeld
- verificatie van de implementatie van de eigenbijdrageregeling en UWV-toegang
- audit van de naleving van huishoudelijke reglementen in opvanglocaties
- concrete aanbevelingen voor verbetering van complianceprocessen
Met onze onafhankelijke positie en “geen gekibbel-garantie” bieden wij gemeenten zekerheid over hun compliance met deze complexe en regelmatig wijzigende regelgeving. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over uw RooO-complianceuitdagingen.